Pirat (marynarz).html



Ten artykuł dotyczy historii. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Flaga Edwarda Englanda

Pirat – osoba, która napada w celu rabunkowym używając statku lub łodzi. Piraci atakują zwykle inne statki, ale mogą również napadać cele nabrzeżne.

W przenośni termin "pirat" stosowany jest również wobec szeregu innych osób, np. kopiujących i sprzedających nielegalnie nośniki z utworami artystycznymi, szczególnie z muzyką, w podobny sposób wzbogacających się na handlu nielegalnym oprogramowaniem komputerowym lub korzystających z takiego oprogramowania, nielegalnie nadających na falach radiowych, drastycznie łamiących niektóre przepisy ruchu drogowego (szczególnie dotyczące ograniczenia prędkości oraz prawa pierwszeństwa), podpinających się pod cudze linie telefoniczne (phreaker) itd. (zobacz: piractwo medialne, cracker, hacker).

edytuj Historia

Piractwo istniało od początków komunikacji morskiej. Najbardziej znanymi piratami byli piraci berberyjscy, również japońscy atakujący wybrzeża Chin. Rozkwit piractwa przypadł na XVI-XVII w., kiedy różni awanturnicy atakowali hiszpańskie statki przewożące złoto i srebro do ojczyzny.

Epoka nabrała specyficznego, romantycznego klimatu dzięki książkom, hollywoodzkim filmom oraz m.in. grze firmy LucasArts o nazwie The Secret of Monkey Island. Opowieści o piratach charakteryzują się specyficzną atmosferą, z powtarzającymi się wątkami hiszpańskich galeonów, ukrytych skarbów, do których prowadzi tajemnicza mapa, rafy koralowe, dzikie dżungle Karaibów, czarna flaga z namalowaną białą czaszką i piszczelami tzw. Jolly Roger.

Oprócz piractwa o charakterze typowo bandyckim, nastawionego na zyski prywatne piratów, rozwinęła się również oficjalna, zinstytucjonalizowana forma piractwa, dotowana i chroniona przez władców państw, a często i przez konkretne miasta nadmorskie. Więcej informacji na ten temat znajduje się pod hasłami bukanier, kaper oraz korsarz.

Obecnie wody Atlantyku są wolne od piractwa. Jednak na niektórych akwenach (gł. Azja Południowo-Wschodnia) ciągle jeszcze żegluga nie jest w pełni bezpieczna.

Do pirackich statków, na jakich pływano na terenie Morza Karaibskiego w XVI, XVII i w XVIII w. zaliczyć należy (w kolejności od najmniejszego do największego): pinasę (mały okręcik, zwykle wykorzystywany jako eskorta), slup (większy, bardzo zwrotny, z chęcią eksploatowany przez piratów), bryg (statek średniej wielkości, najczęściej kupiecki), bark (większy statek kupiecki), i galeon (wielki statek handlowo-wojskowy).

Stanowczą walkę z piractwem władze państw morskich podjęły na początku XVIII wieku. Zwykle wieszano ich na szubienicy publicznie. Kapitan William Kidd zawisł na stryczku w 1701. Problem piractwa istniał nadal na przełomie XVIII i XIX wieku, stając się m.in. jednym z głównych tematów polityki zagranicznej nowo utworzonych Stanów Zjednoczonych. Piractwo na wybrzeżu berberyjskim (Afryka Północna) i częste ataki na amerykańskie statki stanowiły argument za ściślejszą strukturą polityczną państwa. W odpowiedzi na zagrożenie pirackie utworzono też US Navy. Na początku XIX wieku doszło do dwóch wojen berberyjskich. Casus belli stanowiła piracka działalność państewek północnoafrykańskich^[1].

edytuj Piractwo w XXI wieku

Obecnie za najbardziej niebezpieczne rejony pod względem zagrożenia piractwem uchodzą: Karaiby, zatoka Adeńska, Cieśnina Malakka^[2].

• W maju 2000 roku odnaleziono wrak polskiego jachtu Sadyba u wybrzeży Somalii. Nigdy nie odnaleziono Krzysztofa Zabłockiego, samotnego podróżnika. Wg źródeł somalijskich był ofiarą piratów^[3].
• W 2007 roku zgłoszono około 31 pirackich napadów.
• W 2008 roku odnotowano już 26 pirackich napadów, głównie w okolicach Somalii, między innymi:
  • luty 2008: piraci porwali holownik duński Svitzer korsakov z załogą brytyjsko-rosyjską. Za statek został zapłacony okup w wysokości 700 tysięcy dolarów^[4]
  • 4 kwietnia 2008 został porwany luksusowy jacht francuski Le Ponant przez somalijskich piratów wyposażonych w nawigację GPS i telefony satelitarne. Porwanie to zostało dokonane dla okupu. 9 kwietnia z wojskowej bazy Francji wypłynął okręt wojenny d'Arc i przy pomocy sił powietrznych zakładników 11 kwietnia 2008 udało się odbić.
  • 20 kwietnia 2008 roku:piraci zdobyli abordażem i następnie uprowadzili trawler hiszpański Playa de Bakio. Okup wyniósł 1,2 mln dolarów^[5].
  • 27 maja 2008: porwano statek Amiya Scan z załogą rosyjsko-filipińską.
  • 2 czerwca 2008 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ uchwaliła rezolucję nr 1816 zezwalającą na ściganie piratów na wodach terytorialnych Somalii (za zgodą rządu somalijskiego). Rezolucja jest ważna przez 6 miesięcy^[6] W ściganie piratów w okolicach Somalii prawdopodobnie zaangażują się tzw. Połączone siły 150, czyli związek sił morskich flot wojennych kilku państw działających w pobliżu Somalii (m.in. V flota US Navy).
  • w czerwcu 2008 Stany Zjednoczone zaproponowały pomoc swojej floty w ściganiu piratów Tajlandii oraz Malezji . Oba państwa nie zgodziły się na działania na ich wodach terytorialnych^[7].
• *12 listopada 2008: Rosyjski okręt "Nieustraszymyj" wspólnie z brytyjską jednostką "Cumberland" uniemożliwił piratom uprowadzenie duńskiego transportowca na wodach Zatoki Adeńskiej
  • 15 listopada 2008: somalijscy piraci porwali tankowiec MT Sirius Star z ładunkiem 2 mln. baryłek ropy
• W dniach 4-6 kwietnia 2009 r. uprowadzono łącznie pięć statków, pochodzących z Wielkiej Brytanii, Tajwanu, Niemiec, Francji oraz Jemenu
• 8 kwietnia porwano duński statek Maersk Alabama pływający pod banderą amerykańską. Załoga odparła atak, ale uprowadzono kapitana Richarda Phillipsa, obywatela amerykańskiego. 12 kwietnia kapitan został odbity przez oddział Navy SEALs. Był to pierwszy zarejestrowany przypadek ataku piratów na statek amerykański w XXI wieku.

edytuj Znani piraci

Karykatura pirata

• Siwobrody
• Anne Bonny
• Black Bart Roberts (Bartholomew Roberts)
• Edward Low
• Calico Jack (Jack Rackham)
• Zheng Shi
• Chris Condent
• Charlotte de Berry
• Barbarossa
• Edward Teach albo Thatch, znany jako Blackbeard ("Czarnobrody")
• Sir Francis Drake,
• Henry Morgan
• Jean Lafitte
• Klaus Störtebeker
• Mary Read
• Piet Hein
• Pirata Cofresi (Roberto Cofresí Ramirez de Arellano)
• Black Bellamy (Samuel Bellamy)
• Woodes Rogers
• Jan Kuna (polski kaper znany też jako Jan Marten)
• Kapitan William Kidd (Captain Kidd)
• Bully Hayes
• Charles Vane
• Peter Easton
• Klaas Compaan

edytuj Książki o piratach

• "Pod piracką flagą", George Bidwell, Gdańsk 1970.
• "Potępieńcy średniowiecznej Europy", Szymon Wrzesiński, Kraków 2007.
• "Śladami arabskich kupców i piratów", M. Meissner, Warszawa 1977.
• "Kapitan Blood" Rafael Sabatini, (Captain Blood)
• "Piotruś Pan" (Peter Pan), James Matthew Barrie,
• "Złoto z Porto Bello", A. D. Howden Smith,
• "Wyspa skarbów" (Treasure Island), Robert Louis Stevenson
• "Opowieść o korsarzu Janie Martenie", Janusz Meissner,
• "Sokół Morski" (The Sea Hawk), Rafael Sabatini,
• "Piotruś Pan 2", James Matthew Barrie
• "Świat piratów morskich", Zdzisław Skrok, Gdańsk 1982
• "Karaibska krucjata", Marcin Mortka, 2005
• "Karaibska krucjata. La Tumba de los Piratas", Marcin Mortka,
• "Piraci", Celia Rees
• "Złoto z Porto Bello", Ola Michalska
• "Piotruś Pan", Kajetan Trzaskalski
• "Oblech", Magdalena Banach
• "Czarne żagle czterdziestu mórz", Lew Kaltenbergh
• "Życie i zwyczaje piratów", David Cordingly
• "Wampiraci", Justin Somper
• "One Piece" (manga), Eiichiro Oda
• "Czarna Bandera", Jacek Komuda
• "Opowieści o piratach",Lucy Lethbridge Tłumaczenie Joanna Borowska 2006
• "Żeglując między światami",Julia Golding
• "Piraci do abordażu",Sebastiano Mignone

edytuj Filmy

• Karmazynowy pirat (film) (Crimson Pirate) , reż. Robert Siodmak , wyst. Burt Lancaster , rok produkcji: 1952
• Czarny Pirat (Blackie the Pirate), reż. Lorenzo Gicca Palli, wyst. Terrence Hill, Silvia Monti, Bud Spencer, rok produkcji: 1971

• Czarny korsarz (Il corsaro nero), reż. Sergio Sollima, wyst. Kabir Bedi, rok produkcji: 1976.
• Piraci XX wieku, (Piraty XX wieka), reż. Borys Durow, wyst. Mikołaj Jeremienko, Piotr Wieljaminow, Tołgat Nigmaturin, rok produkcji: 1979.
• Pirat, (La Pirate), reż. Jacques Doillon, wyst. Jane Birkin, Maruschka Detmers, Philippe Léotard, rok produkcji: 1984.
• Piraci (Pirates), reż. Roman Polański, wyst. Walter Matthau, Cris Campion, rok produkcji: 1986
• Wyspa skarbów (Treasure Island), reż. Fraser Clarke Heston, wyk. Charlton Heston, Christian Bale, rok produkcji: 1990
• Wyspa Piratów (Cutthroat Island), reż. Renny Harlin, wyst. Geena Davis, Matthew Modine, Frank Langella, Rex Linn, Maury Chaykin, Patrick Malahide, rok produkcji: 1995
• Skarb kapitana Kidda, reż. nieznany, wyst. Chris Kauffman, rok produkcji 1997
• Piraci z Karaibów: Klątwa Czarnej Perły (Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl), reż. Gore Verbinski, wyst. Johnny Depp, Geoffrey Rush,Keira Knightley, Orlando Bloom, rok produkcji: 2003
• Piraci z Karaibów: Skrzynia umarlaka (Pirates od the Caribbean : Dead Man's Chest) , reż. Gore Verbinski, wyst. Johnny Depp, Geoffrey Rush,Keira Knightley , Orlando Bloom , rok produkcji: 2006
• Piraci z Karaibów: Na krańcu świata (Pirates of the Carribean:At World's End), reż. Gore Verbinski, wyst. Johnny Depp, Geoffrey Rush, Keira Knightley , Orlando Bloom , rok produkcji: 2007

edytuj Gry komputerowe

• Pirates Of The Caribbean Online! - PC
• Sid Meier's Pirates! – na Amigę, Atari ST i PC;
  • Sid Meier's Pirates! – remake na PC
• The Secret of Monkey Island, Monkey Island 2: LeChuck's Revenge, Curse of Monkey Island, Escape from Monkey Island – pierwsze dwie na Amigę i PC, reszta na PC
• Port Royale; Port Royale 2 – na PC
• Piraci z Karaibów; Piraci z Karaibów: Na Krańcu Świata – na PC
• Voyage Century Online – na PC
• Sea Dogs – na PC
• Piraci Nowego Świata 2: Dwa Skarby (Tortuga: Two Treasures) – na PC
• Age of Pirates: Opowieści z Karaibów – na PC
• Age of Pirates II: City of Abandoned Ships – na PC
• Pirates: The Legend of Black Kat – na PS2 i Xbox
• Pirates of the Burning Sea – MMORPG na PC
• Piracy On The High Seas – na Amigę
• Swasbucklers: Blue vs Grey – na PC
• Pirates of The Barbary Coast - na Atari XL/XE

edytuj Zobacz też

• Bandera piratów
• Wakō – piraci japońscy
• Poole Pirates – brytyjski klub żużlowy

Przypisy